Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας κρίνει αντισυνταγματικές και αντίθετες στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι κρίσιμες διατάξεις του Μητρώου ΜΚΟ και Μητρώου Μελών ΜΚΟ του μεταναστευτικού
Με απόφασή της, η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε αντίθετες προς το Σύνταγμα και το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι σειρά επίμαχων διατάξεων της Υπουργικής Απόφασης που ρυθμίζει το Μητρώο Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και το Μητρώο Μελών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων του μεταναστευτικού (Υ.Α. 82876/8.5.2026).
Η απόφαση αυτή αποτελεί σημαντικό σταθμό στη μακρόχρονη δικαστική διεκδίκηση που ξεκίνησε από τη HIAS Ελλάδος και την Equal Rights Beyond Borders, από κοινού με άλλες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
Ειδικότερα, το Δικαστήριο έκρινε, κατά πλειοψηφία, ότι η διάταξη με την οποία ο νομοθέτης εξουσιοδοτούσε τον αρμόδιο Υπουργό να ρυθμίσει το ζήτημα του Μητρώου Μελών ΜΚΟ του μεταναστευτικού είναι αντισυνταγματική, καθώς ο νόμος δεν περιείχε ο ίδιος τη βασική ουσιαστική ρύθμιση των προϋποθέσεων εγγραφής και πιστοποίησης των ενδιαφερόμενων μελών.
Η Ολομέλεια έκρινε επίσης αντίθετη στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι και εκτός των ορίων της νομοθετικής εξουσιοδότησης τη ρύθμιση που παρείχε στον Γενικό Γραμματέα Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου διακριτική ευχέρεια να αποδέχεται ή να απορρίπτει αιτήσεις εγγραφής οργανώσεων στο Μητρώο, συνεκτιμώντας στοιχεία σχετικά με τη δράση τους. Κατά πλειοψηφία, η ρύθμιση αυτή κρίθηκε επιπλέον αντίθετη στις συνταγματικές αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας του νόμου.
Αντισυνταγματική και αντίθετη προς το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι κρίθηκε, ομοίως, η γενική υποχρέωση δημοσιοποίησης στην ιστοσελίδα των οργανώσεων στοιχείων για τους συνδρομητές και τους χορηγούς τους, καθώς και —πλην της περίπτωσης διαγραφής λόγω πλημμελούς εκτέλεσης έργου— η αδιάκριτη απαγόρευση επανεγγραφής μιας οργάνωσης για δύο έτη μετά τη διαγραφή της.
Παράλληλα, η Ολομέλεια αναγνώρισε ότι εγείρονται σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο και αποφάσισε να υποβάλει προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πρώτο αφορά στη συμβατότητα με το άρθρο 12 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι) των ρυθμίσεων του νόμου και της Υπουργικής Απόφασης, με τις οποίες τίθεται ως προϋπόθεση για την εγγραφή οργανώσεως στο Μητρώο (i) η μη άσκηση ποινικής δίωξης εις βάρος των φυσικών προσώπων που ασκούν τη διοίκηση ή/και είναι νόμιμοι εκπρόσωποί της για οποιοδήποτε κακούργημα και (ii) η μη ύπαρξη εις βάρος των εν λόγω προσώπων τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης για το πλημμέλημα της συκοφαντικής δυσφήμησης.
Επιπλέον, υπέβαλε προδικαστικό ερώτημα σχετικά με τη συμβατότητα, με το άρθρο 10 του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων, της επεξεργασίας δεδομένων σχετικών με ποινικές καταδίκες (πιστοποιητικών ποινικού μητρώου) των φυσικών προσώπων που ασκούν τη διοίκηση ή/και είναι νόμιμοι εκπρόσωποι των οργανώσεων.
Από το 2020, υπερασπιζόμαστε σταθερά την ανάγκη διασφάλισης της ανεξάρτητης δράσης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στον χώρο του μεταναστευτικού. Η σημερινή απόφαση δικαιώνει τις πάγιες θέσεις που υποστηρίξαμε καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της διαδρομής: το θεσμικό πλαίσιο του Μητρώου ΜΚΟ του μεταναστευτικού δεν αποτελούσε ένα εργαλείο διασφάλισης της διαφάνειας και βελτιστοποίησης των υπηρεσιών προς τον μεταναστευτικό πληθυσμό, αλλά ένα αυθαίρετο καθεστώς που παραχωρούσε στη Διοίκηση απεριόριστη διακριτική ευχέρεια να αποφασίζει ποιες οργανώσεις επιτρέπεται να δρουν στον χώρο του μεταναστευτικού και, στην πράξη, έναν μηχανισμό ελέγχου και φίμωσης της κοινωνίας των πολιτών.
Για περισσότερες πληροφορίες:
Έλλη Κριονά Σαράντη
Elli.kriona@hias.org
