Αθήνα, 8 Οκτωβρίου 2026. Η ελληνική Κυβέρνηση αναγνώρισε ότι κράτησε παράνομα για περισσότερο από έναν χρόνο έναν ευάλωτο Αφγανό αιτούντα άσυλο στο Προαναχωρησιακό Κέντρο Κράτησης (ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α.) της Μόριας στη Λέσβο. Στην υπόθεση O.M. κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγής 14354/21), η Κυβέρνηση αναγνώρισε παραβιάσεις του άρθρου 5 § 1 (προστασία από αυθαίρετη ή παράνομη κράτηση), § 2 (δικαίωμα άμεσης ενημέρωσης για τους λόγους της κράτησης) και § 4 (δικαίωμα άμεσου δικαστικού ελέγχου της νομιμότητας της κράτησης) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και συμφώνησε να καταβάλει στον προσφεύγοντα 4.900 ευρώ. Ο O.M., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τη HIAS Ελλάδος, αποδέχθηκε τη δήλωση της Κυβέρνησης και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου διέγραψε τη σχετική προσφυγή από το πινάκιό του.
Ο O.M. έφτασε στη Λέσβο τον Αύγουστο του 2019 και υπέβαλε αίτηση διεθνούς προστασίας λίγο αργότερα. Αναγνωρίστηκε ως ευάλωτος λόγω μετατραυματικής διαταραχής (PTSD) και η αίτησή του παραπέμφθηκε στην κανονική διαδικασία, η οποία απαιτούσε να μεταβεί στην ηπειρωτική Ελλάδα για την εξέτασή της.
Ωστόσο, στις 26 Ιανουαρίου 2020, τέθηκε υπό κράτηση στο ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α. της Μόριας για λόγους δημόσιας τάξης/εθνικής ασφάλειας, μετά από καταγγελία ότι είχε κλέψει ένα ποδήλατο. Παρότι ο O.M. εξήγησε ότι είχε αγοράσει το ποδήλατο από άλλο άτομο και παρότι η υπόθεση τέθηκε στο αρχείο αφού το θύμα δεν επιθυμούσε την ποινική δίωξη εναντίον του, η κράτησή του συνεχίστηκε και παρατεινόταν επανειλημμένα για τους ίδιους λόγους, έως την απελευθέρωσή του στις 10 Φεβρουαρίου 2021.
Οι αποφάσεις κράτησης δεν κοινοποιήθηκαν εγκαίρως στον O.M. στη γλώσσα του και ήταν διατυπωμένες με τεχνικούς όρους. Δεν ανέφεραν τους λόγους της κράτησης ούτε τη μέγιστη επιτρεπόμενη διάρκειά της, αλλά παρέπεμπαν σε αριθμούς άρθρων χωρίς να εξηγούν γιατί οι σχετικές διατάξεις εφαρμόζονταν στην περίπτωσή του. Επίσης, δεν ανέφεραν τον αριθμό της ποινικής του υπόθεσης ούτε ενημέρωναν για τις εξελίξεις στην ποινική διαδικασία.
Κάθε αυτεπάγγελτος δικαστικός έλεγχος που συνόδευε την παράταση της κράτησής του επαναλάμβανε, με ουσιαστικά πανομοιότυπη διατύπωση, ότι ο O.M. εξακολουθούσε να αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια τάξη/εθνική ασφάλεια και ότι η κράτησή του ήταν νόμιμη. Δεν εξέταζε το γεγονός ότι η καταγγελία για την κλοπή δεν είχε οδηγήσει ποτέ σε ποινική δίωξη ούτε αν αυτή καταδείκνυε ότι ο O.M. αποτελούσε πραγματική, παρούσα και επαρκώς σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια. Επιπλέον, δεν λάμβανε υπόψη την αναγνωρισμένη ευαλωτότητά του, τον εξαιρετικό χαρακτήρα της κράτησης αιτούντων άσυλο ή το κατά πόσον μπορούσαν να είχαν επιβληθεί λιγότερο περιοριστικά μέτρα.
Ο αυτεπάγγελτος δικαστικός έλεγχος δεν εξέταζε επίσης την απουσία ρεαλιστικής προοπτικής απομάκρυνσής του από τη χώρα, ιδίως μετά την αναστολή των επανεισδοχών στην Τουρκία τον Μάρτιο του 2020, ούτε το γεγονός ότι η αίτησή του για άσυλο παρέμενε εκκρεμής. Η μέγιστη διάρκεια κράτησης στην περίπτωσή του ήταν έξι μήνες, ωστόσο ο O.M. παρέμεινε σε κράτηση για πολύ μεγαλύτερο διάστημα. Εξαιτίας μάλιστα της κράτησής του, ο O.M. δεν μπορούσε να μεταβεί στην ηπειρωτική Ελλάδα, προκειμένου να συνεχιστεί η εξέταση της αίτησής του για άσυλο.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω μετά τη φωτιά στη Μόρια τον Σεπτέμβριο του 2020. Παρότι ο O.M. απομακρύνθηκε από το ΠΡΟ.ΚΕ.Κ.Α., εξακολούθησε να αντιμετωπίζεται ως κρατούμενος. Η προσφυγή του κατά της κράτησής του ενώπιον των εγχώριων δικαστηρίων απορρίφθηκε επειδή η απόφαση κράτησης που είχε προσβάλει είχε ήδη λήξει, χωρίς να ληφθεί υπόψη ότι εξακολουθούσε να θεωρείται κρατούμενος και χωρίς να εξεταστούν τα επιχειρήματα που είχε προβάλει.
Η παρατεταμένη κράτησή του είχε σοβαρές συνέπειες για την ψυχική του υγεία. Ο O.M. ανέφερε ότι στις 26 Ιανουαρίου 2020 επιχείρησε να αυτοκτονήσει, λόγω της παρατεταμένης αβεβαιότητας σχετικά με την κράτησή του και τη διαδικασία ασύλου.
Η HIAS Ελλάδας χαιρετίζει την αναγνώριση των παραβιάσεων από την ελληνική Κυβέρνηση και τη δέσμευσή της να καταβάλει αποζημίωση στον O.M., υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι πρέπει να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα, ώστε να μην επαναληφθούν παρόμοιες παραβιάσεις.
Για περισσότερες πληροφορίες:
Elli Kriona Saranti
Elli.kriona@hias.org
